{"id":114,"date":"2019-01-11T16:49:19","date_gmt":"2019-01-11T15:49:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.gochapawlak.pl\/?p=114"},"modified":"2023-02-25T15:20:14","modified_gmt":"2023-02-25T14:20:14","slug":"rumunia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/2019\/01\/11\/rumunia\/","title":{"rendered":"Rumunia w kinie i literaturze – przewodnik subiektywny"},"content":{"rendered":"

Co warto przeczyta\u0107 o Rumunii? Dlaczego warto pozna\u0107 rumu\u0144skie kino? Przed lotem do Bukaresztu przygotowa\u0142am list\u0119 ksi\u0105\u017cek i film\u00f3w \u2013 nie oby\u0142o si\u0119 bez wielkich zachwyt\u00f3w i sporych niewypa\u0142\u00f3w. Jakich? Zestawienie znajdziecie poni\u017cej.  <\/strong><\/p>\n

Bukareszt. Kurz i krew, Ma\u0142gorzata Rejmer<\/strong><\/p>\n

S\u0142ysza\u0142am wcze\u015bniej, \u017ce to \u201ewcale nie takie dobre\u201d. Reporta\u017c jednak bardzo mi si\u0119 spodoba\u0142. Niekt\u00f3re fragmenty zwalaj\u0105 z n\u00f3g, inne mo\u017cna zgrabnie przekartkowa\u0107. Rejmer traktuje stolic\u0119 i sw\u00f3j dwuletni pobyt w Rumunii jako punkt wyj\u015bcia do rozwa\u017ca\u0144 na temat rumu\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa. W tym kontek\u015bcie \u2013 relacja z podr\u00f3\u017cy poci\u0105giem z Timisoary \u2013 wyborna! M\u0105dra ksi\u0105\u017cka, miejscami mo\u017ce faktycznie nier\u00f3wna, ale napisana ze smakiem i umiarem. Wstrz\u0105saj\u0105cy tekst o aborcji \u2013 oto fragment opowie\u015bci pewnej Rumunki:<\/p>\n

Nie mog\u0119 spokojnie patrze\u0107, jak kobieta robi na drutach. Mnie si\u0119 te druty kojarz\u0105 z jednym. Mo\u017ce to jaka\u015b obsesja jest, nie wiem. Ja mam prawie sze\u015b\u0107dziesi\u0105t jeden lat, to chyba powinnam ju\u017c o tym zapomnie\u0107, prawda? Wyjechali\u015bmy z m\u0119\u017cem za miasto niedawno, on \u0142owi ryby, ja sobie osiad\u0142am na kocu, patrz\u0119 na krzewy, na pio\u0142un, na pokrzyw\u0119, osty, my\u015bl\u0119: tym by si\u0119 da\u0142o, tym nie.<\/em><\/p>\n

Dla kontrastu \u2013 u Rejmer znajdziemy tak\u017ce przeuroczy, zabawny tekst o rumu\u0144skich przekle\u0144stwach:<\/p>\n

Zaczynam kolekcjonowa\u0107 najbardziej obrazowe rumu\u0144skie przekle\u0144stwa. Tworz\u0105 one alternatywn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wne role odgrywa penis, nazywany mi\u0119kko pula, matka osoby obra\u017canej i sacrum, czyli: wszyscy \u015bwi\u0119ci, zmarli, bogowie oraz, nieod\u0142\u0105cznie, diabe\u0142. Czasami naraz. Na przyk\u0142ad: \u201eB\u0119d\u0119 dyma\u0142 wszystkich \u015bwi\u0119tych twojej matki na lodzie\u201d. No, to jest co\u015b. \u017be kto\u015b obra\u017ca czyj\u0105\u015b matk\u0119 \u2013 znamy. \u017be kto\u015b miesza do tego \u015bwi\u0119tych matki \u2013 to ju\u017c pewna egzotyka. Ale \u017ce akt zemsty dzieje si\u0119 na lodzie \u2013 to ju\u017c arcyrumu\u0144ska fantazja. <\/em><\/p>\n

Podsumowuj\u0105c: wywa\u017cony, drobiazgowo udokumentowany, poprzetykany \u015bwietnymi anegdotami reporta\u017c. Z niecierpliwo\u015bci\u0105 czekam na kolejn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Rejmer, tym razem o Albanii, kt\u00f3r\u0105 te\u017c bardzo lubi\u0119.<\/p>\n

\"\"
Tak! Ksi\u0105\u017ckomat na dworcu w Klu\u017cu (Cluj-Napoka)<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Rumun goni za happy endem, Bogumi\u0142 Luft<\/strong><\/p>\n

Ciekawostka dla zainteresowanych polityk\u0105, zw\u0142aszcza stosunkami mi\u0119dzynarodowymi. Bogumi\u0142 Luft, dziennikarz i dyplomata, snuje swoj\u0105 gaw\u0119d\u0119, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do wspomnie\u0144. Dla wi\u0119kszo\u015bci b\u0119dzie to jedynie ciekawostka natury literackiej \u2013 dawno nie czyta\u0142am czego\u015b r\u00f3wnie dziwnego. Dlaczego? Tematy rozlewaj\u0105 si\u0119 szeroko, powierzchownie i w jakich\u015b dziwnych kombinacjach. Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce o komunistycznym zakazie antykoncepcji i relacjach polsko-rumu\u0144skich trudno opowiedzie\u0107 w jednym zdaniu. No, w jednym zdaniu to mo\u017ce, ale z ca\u0142kowit\u0105 oboj\u0119tno\u015bci\u0105? Dla do\u015bwiadczonych dyplomat\u00f3w nie ma jednak rzeczy niemo\u017cliwych:<\/p>\n

Rumuni [\u2026] te\u017c lubili Polak\u00f3w. Cho\u0107by tych, kt\u00f3rzy masowo przyje\u017cd\u017cali na wakacje nad Morzem Czarnym i handlowali, czym si\u0119 da\u0142o, a zw\u0142aszcza kremem Nivea i Boseptolem stosowanym potem przez zdesperowane Rumunki dopochwowo jako prymitywny i szkodliwy \u015brodek antykoncepcyjny.<\/em><\/p>\n

Interesuj\u0105cym pomys\u0142em wydaje si\u0119 przedstawienie historii Polski i Rumunii przez pryzmat relacji dw\u00f3ch przyjaci\u00f3\u0142ek. Dziel\u0105 je tysi\u0105ce kilometr\u00f3w, ale \u0142\u0105czy \u2013 wielka sympatia i wieloletnia korespondencja. Styl Lufta bywa jednak przedziwny, co nie\u017ale podsumowuje poni\u017cszy fragment:<\/p>\n

Myszka by\u0142a zdruzgotana przedwczesn\u0105 ruin\u0105 swojego \u017cycia. Stawi\u0142a mu jednak czo\u0142o, zosta\u0142a dziennikark\u0105 i pracowa\u0142a przez dziesi\u0119ciolecia w redakcji wyj\u0105tkowo sympatycznego jak na PRL tygodnika dla kobiet \u201ePrzyjaci\u00f3\u0142ka\u201d, znajduj\u0105c w tej pracy odrobin\u0119 szcz\u0119\u015bcia. <\/em><\/p>\n

Natkniemy si\u0119 te\u017c na ci\u0119te riposty, kt\u00f3re mo\u017cna te\u017c okre\u015bli\u0107 mianem toczenia beki z bohaterek:<\/p>\n

Na drugiej stronie Myszka napisa\u0142a postscriptum: \u201dMo\u017ce znasz j\u0119zyk rosyjski, mog\u0142yby\u015bmy pisa\u0107 listy po rosyjsku\u201d. Korespondencja chyba nie klei\u0142a si\u0119 w \u017cadnym j\u0119zyku, a zw\u0142aszcza w nieznanym przez Get\u0119 j\u0119zyku rosyjskim, bo straszne czasy, kt\u00f3re nadesz\u0142y, nie sprzyja\u0142y takim mi\u0119dzynarodowym pocztowym flirtom.<\/em><\/p>\n

To jednak nie koniec. Nie b\u0119d\u0119 zreszt\u0105 Wam przytacza\u0107 ostatniego akapitu, kt\u00f3re stanowi wisienk\u0119 na torcie \u2013 sami przeczytajcie! Co jak co, tak wyrafinowanych rozwa\u017ca\u0144 na temat tytu\u0142owych szcz\u0119\u015bliwych zako\u0144cze\u0144 nie powstydzi\u0142by si\u0119 nawet Paulo Coelho.<\/p>\n

The Balkan Trilogy, Olivia Manning<\/strong><\/p>\n

Kolejna ods\u0142ona cyklu \u201eZach\u00f3d patrzy na Europ\u0119 Wschodni\u0105\u201d. Niesamowite, jak wygl\u0105da\u0142o w latach 40. XX wieku \u017cycie pracownik\u00f3w British Council i ich rodzin w Bukareszcie. Warto przeczyta\u0107, by pozna\u0107 tamtejsze \u015brodowisko ekspat\u00f3w \u2013 niekt\u00f3re sytuacje wyda\u0142y mi si\u0119 bardzo znajome pomimo up\u0142ywu czasu! Manning zarysowuje te\u017c bli\u017cej histori\u0119 Rumunii kraju w tym burzliwym okresie. Og\u00f3lnie na plus, a co mi si\u0119 nie podoba\u0142o? Zarys relacji damsko-m\u0119skich charakterystyczny dla epoki (pomy\u015ble\u0107, \u017ce to wszystko dzia\u0142o si\u0119 jeszcze przed drug\u0105 fal\u0105 feminizmu!), a spostrze\u017cenia socjologiczne g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w do\u015b\u0107 naiwne (ach te pr\u00f3by opisania rumu\u0144skiej duszy\u2026). Dla os\u00f3b niezainteresowanych Rumuni\u0105 b\u0119dzie to przeci\u0119tna powie\u015b\u0107 w stylu retro. G\u0142\u00f3wna bohaterka, Harriet, lubi urz\u0105dza\u0107 m\u0119\u017cowi sceny zazdro\u015bci z powodu pewnej znajomej, drama goni dram\u0119 (oni maj\u0105 zreszt\u0105 po dwadzie\u015bcia dwa lata, m\u0142odziaczki!). Wszystko przyprawione m\u0119skimi dyskusjami o wojnie, kobiecymi \u2013 na temat wsp\u00f3lnych znajomych. I tu zdarzaj\u0105 si\u0119 jednak takie smaczki:<\/p>\n

[Harriet do m\u0119\u017ca:]<\/em> You\u2019re interested in ideas, I in people. <\/em>If you were more interested in people, you might not like them so much.<\/em> Wyda\u0142o mi si\u0119 to bardzo trafne.<\/p>\n

\"\"
Dziki kapitalizm, brudny socrealizm i flaga, czyli Rumunia na jednym zdj\u0119ciu<\/figcaption><\/figure>\n

Ba\u0142ka\u0144skie upiory, Robert Kaplan<\/strong><\/p>\n

Wzbudza silne emocje. Je\u015bli nocne Polak\u00f3w rozmowy na tanim kempingu w Sighisoarze przeradzaj\u0105 si\u0119 w gor\u0105c\u0105 debat\u0119 na temat Kaplana, wiadomo, \u017ce warto.<\/p>\n

Teksty o Rumunii i Alba\u0144czykach moim zdaniem niezbyt udane, za to te o Bu\u0142garii, Chorwacji i Grecji \u2013 wspania\u0142e (tak \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce odwiedzi\u0142am Salonik przed <\/em>przeczytaniem reporta\u017cu Kaplana; zarysowuj\u0105 zupe\u0142nie inn\u0105 perspektyw\u0119). Erudycyjne, \u015bwietnie skrojone, przyprawione autobiograficznym detalem i zgrabn\u0105 anegdot\u0105. Irytuje mnie za to troch\u0119 zachodnia wy\u017cszo\u015b\u0107, z jak\u0105 autor prezentuje niekt\u00f3re fakty \u2013 wtedy a\u017c ma si\u0119 ochot\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do Stasiuka, bo Kaplan to jednak spojrzenie z zewn\u0105trz, bardzo trafne, lecz dra\u017cni\u0105co uprzywilejowane.<\/p>\n

Nie mo\u017cna mu jednak odm\u00f3wi\u0107 erudycji i tego, \u017ce tworzy wartk\u0105 narracj\u0119. Czasem bywa efekciarsko. Dla przyk\u0142adu: przyjrzyjmy si\u0119 tematowi wysiedle\u0144 w dzielnicy, gdzie mia\u0142 stan\u0105\u0107 monstrualny Pa\u0142ac Parlamentu (Palatul Parlamentului)<\/em>. Rejmer pisze o tym, \u017ce mieszka\u0144com dano czas na wyprowadzk\u0119 do dost\u0119pnego ranka, Kaplan wspomina o kilku godzinach. Prawie to samo, ale jednak robi r\u00f3\u017cnic\u0119. Cho\u0107 pewnie jestem troszk\u0119 uprzedzona. Przecie\u017c momentami Kaplan jest tak zabawny, \u017ce naprawd\u0119 zachwyca. W poci\u0105gu do Klu\u017cu w trakcie lektury \u015bmia\u0142am si\u0119 sama do siebie.<\/p>\n

Ciekawostka: Kaplan je\u017adzi po Rumunii i przytacza fragmenty rozm\u00f3w z wieloma lud\u017ami \u2013 s\u0105 w\u015br\u00f3d nich zwykli obywatele i osoby publiczne. Pojawia si\u0119 tam mi\u0119dzy innymi zbuntowany student nazwiskiem Mungiu. I tak, jest to ten sam, kt\u00f3ry wiele lat p\u00f3\u017aniej wyre\u017cyseruje \u015bwietne \u201e4 miesi\u0105ce, 3 tygodnie i 2 dni\u201d!<\/p>\n

 <\/p>\n

Do obejrzenia \u2013 rumu\u0144ska nowa fala i inne przyjemno\u015bci<\/strong><\/p>\n

Toni Erdmann, re\u017c. M. Ade<\/strong><\/p>\n

Niedawno go\u015bci\u0142 w polskich kinach. Konflikt mi\u0119dzy wyluzowanym ojcem a c\u00f3rk\u0105 za\u015blubion\u0105 korporacji c\u00f3rk\u0105 przeplata si\u0119 z napi\u0119ciem mi\u0119dzy Wschodem i Zachodem. \u00d3w Wsch\u00f3d reprezentowany jest w\u0142a\u015bnie przez Rumuni\u0119. W Braszowie, trafi\u0142am na cykl letnich, darmowych projekcji na rynku. W\u015br\u00f3d wy\u015bwietlanych film\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 \u201eToni Erdman\u201d \u2013 Urocze, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce Rumunia nie jest tam przedstawiona szczeg\u00f3lnie pozytywnie. Widzowie maj\u0105 szans\u0119 zobaczy\u0107 zar\u00f3wno prowincj\u0119, jak i Bukareszt, w tym gigantyczne centrum handlowe, w kt\u00f3rym c\u00f3rka g\u0142\u00f3wnego bohatera m\u0119czy si\u0119 na zakupach.<\/p>\n

Rumu\u0144ska nowa fala \u2013 subiektywny wyb\u00f3r film\u00f3w<\/strong><\/p>\n

 \u201eNajszcz\u0119\u015bliwsza dziewczyna na \u015bwiecie\u201d<\/strong> (re\u017c. R. Jude) \u2013 \u015bwietna, z\u0142o\u015bliwa satyra, uderzaj\u0105ca w spo\u0142ecze\u0144stwo zach\u0142y\u015bni\u0119te kapitalizmem i konsumpcj\u0105. Na projekcji \u015bwietnie si\u0119 bawi\u0142am, cho\u0107 wnioski po seansie \u2013 smutne.<\/p>\n

\u201e4 miesi\u0105ce, 3 tygodnie i 2 dni\u201d <\/strong>(re\u017c. C. Mungiu) \u2013 rzecz o podziemiu aborcyjnym w komunistycznej Rumunii, w kt\u00f3rej przez wiele lat zakazane by\u0142o nie tylko usuwanie ci\u0105\u017cy, ale tak\u017ce \u2013 antykoncepcja. Mroczny okres w historii kraju poznajemy przez pryzmat historii dw\u00f3ch studentek (w tym jednej ci\u0119\u017carnej od tytu\u0142owych 4 miesi\u0119cy). Wstrz\u0105saj\u0105cy i prze\u0142omowy.<\/p>\n

\u201eEgzamin\u201d <\/strong>(re\u017c. C. Mungiu) – tym razem filmowy Cluj i maturalne zmagania. A tak\u017ce: przerost ambicji rodzic\u00f3w. a mo\u017ce pragmatyczne podej\u015bcie do \u017cycia? Trzyma w napi\u0119ciu i zgrabnie zarysowuje stosunki spo\u0142eczne we wsp\u00f3\u0142czesnej Rumunii. Sza\u0142 emigracji na Zach\u00f3d mo\u017ce si\u0119 nam wyda\u0107 ca\u0142kiem znajomy.<\/p>\n

\u201ePozycja dziecka\u201d <\/strong>(re\u017c. C. P. Netzer) \u00ad\u00ad<\/strong>– dziwny tytu\u0142, za kt\u00f3rym kryje  si\u0119 \u015bwietne studium relacji rodzinnych (w skali mikro) oraz patologii w funkcjonowania administracji (skala makro). Zdj\u0119cia z r\u0119ki i emocjonalny drena\u017c \u2013 do tego stopnia, \u017ce momentami wr\u0119cz nie da si\u0119 tego ogl\u0105da\u0107. Ale tak, tym bardziej warto.<\/p>\n

Do nadrobienia: do przeczytania i obejrzenia<\/strong><\/p>\n

W najbli\u017cszym czasie zamierzam przeczyta\u0107: \u201ePary\u017ce innej Europy\u201d (<\/strong>o architekturze Warszawy i Bukaresztu \u2013 na razie trudno mi si\u0119 wypowiedzie\u0107 na temat zawarto\u015bci, ale kocham brzmienie tytu\u0142u!) i \u201eDlaczego Rumunia jest inna\u201d.<\/strong> Mo\u017ce doczytam te\u017c \u201eG\u0142\u00f3d i jedwab\u201d<\/strong> Herty Muller i \u201eSamotnika\u201d<\/strong> Ionescu. \u201eSamotnik\u201d \u015bwietny, ale zdecydowanie nie nadaje si\u0119 na lektur\u0119 w trakcie podr\u00f3\u017cy w pojedynk\u0119, bo moytw przewodni to stopniowe odcinanie si\u0119 od spo\u0142ecze\u0144stwa, mo\u017cna wi\u0119c nabawi\u0107 si\u0119 niez\u0142ej paranoi. Z film\u00f3w, kt\u00f3re koniecznie musz\u0119 obejrze\u0107 \u2013 Sieranevada <\/strong>(re\u017c. C. Puiu; by\u0142 ju\u017c w kinach studyjnych!), \u015amier\u0107 Pana Lazarescu <\/strong>(re\u017c. C. Puiu), Jak sp\u0119dzi\u0142em koniec \u015bwiata<\/strong> (re\u017c. C. Mitulescu) i Wtorek, po \u015bwi\u0119tach<\/strong> (re\u017c. R. Muntean).<\/p>\n

Jakie\u015b inne rumu\u0144skie propozycje?<\/strong><\/p>\n

\"\"
Ogr\u00f3d botaniczny w Klu\u017cu<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Co warto przeczyta\u0107 o Rumunii? Dlaczego warto pozna\u0107 rumu\u0144skie kino? Przed lotem do Bukaresztu przygotowa\u0142am list\u0119 ksi\u0105\u017cek i film\u00f3w \u2013 nie oby\u0142o si\u0119 bez wielkich zachwyt\u00f3w i sporych niewypa\u0142\u00f3w. Jakich? Zestawienie znajdziecie poni\u017cej.   Bukareszt. Kurz i krew, Ma\u0142gorzata Rejmer S\u0142ysza\u0142am wcze\u015bniej, \u017ce to \u201ewcale nie takie dobre\u201d. Reporta\u017c jednak bardzo mi si\u0119 spodoba\u0142. Niekt\u00f3re […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":117,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[111,86,87],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=114"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1106,"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114\/revisions\/1106"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/117"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gochapawlak.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}